Cơm Hến, Bún Bò, Mì Quảng
Cơm Hến, Bún Bò, Mì Quảng – Hành Trình Khám Phá Miền Trung Qua Mỗi Bữa Ăn
Có lẽ với nhiều người, ký ức quê hương đôi khi chỉ gói gọn trong một hương vị. Với tôi, đó là mùi mắm — cái mùi nồng nàn, vừa mặn mòi vừa thân thuộc đến nao lòng. Mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm, mắm kho, mắm xào sả ớt… mỗi thứ đều mang một câu chuyện riêng, như những mảnh ghép nhỏ trong ký ức tuổi thơ.
Mỗi lần nhắm mắt lại, tôi vẫn nghe văng vẳng tiếng má gọi vọng ra từ gian bếp:
“Con ơi, xuống coi nồi mắm kho sôi chưa nghen!”
Tiếng má dịu dàng, tiếng dầu sôi xèo xèo, tiếng dao khua trên thớt, và mùi thơm của sả ớt quyện cùng mắm — tất cả như làm sống lại cả một miền ký ức đã xa.
1. Mùi mắm và buổi chiều trên bếp củi
Ngày còn nhỏ, nhà tôi nghèo, nhưng bữa cơm nào cũng đầy ắp tiếng cười. Không phải vì có nhiều món ngon, mà vì có má. Má tôi giỏi lắm — chẳng cần cao lương mỹ vị gì, chỉ cần hũ mắm ruốc, ít sả, vài trái ớt, là má có thể xoay ra bữa cơm ấm bụng cho cả nhà.
Chiều nào đi học về, tôi cũng thấy khói bếp lảng bảng sau vườn. Má ngồi bên bếp, mái tóc lòa xòa, tay cầm đôi đũa cả khuấy nhẹ nồi mắm kho đang sôi lục bục. Mùi mắm lan ra khắp sân, len lỏi vào từng kẽ áo, thấm vào da thịt. Hàng xóm có khi đi ngang còn cười:
“Bà Tư ơi, nay kho mắm hả? Thơm dữ à nghe!”
Má cũng cười, đáp lại:
“Ờ, mắm ruốc còn chút hồi Tết, kho ăn dằn bụng mấy bữa.”
Cái mùi đó, người quen thì thấy thân thương, người xa thì nhăn mặt. Nhưng với tôi, mùi mắm là mùi của nhà. Là mùi của bữa cơm chiều, của những ngày mưa rả rích ngoài hiên, cả nhà ngồi quây quần bên mâm cơm nhỏ, chan cơm trắng với nước mắm tỏi ớt, nghe má kể chuyện ngày xưa.
2. Cơm Hến – Hương vị bình dị giữa lòng xứ Huế
Lớn lên một chút, tôi đi học xa nhà. Mỗi lần về quê, má lại làm cho tôi một tô cơm hến. Má nói:
“Ăn đi con, để nhớ vị quê mình nghen.”
Cơm hến của má chẳng cầu kỳ. Hến luộc xong, xào lại với mắm ruốc Huế, ớt, tỏi, hành phi. Cơm nguội trộn chung với rau sống, đậu phộng rang, tóp mỡ giòn rụm. Chan thêm muỗng nước luộc hến nóng hổi, vừa cay, vừa mặn, vừa thơm. Cái vị đậm đà ấy như gom hết tinh túy của mảnh đất miền Trung vào một chén cơm nhỏ.
Hồi nhỏ tôi hay thắc mắc: “Sao người Huế ăn gì cũng có mắm hết vậy má?”
Má cười: “Miền Trung mình nghèo, con ơi. Mắm là cách giữ vị biển lại trong từng bữa ăn. Có mắm là có cơm, có cơm là có nhà.”
Tôi lớn lên trong cái nghèo đó, nhưng cũng nhờ nó mà học được cách thương, cách nhớ, và cả cách trân quý những điều bình dị nhất.
3. Bún Bò Huế – Tiếng gọi của quê nhà
Ở xa, mỗi lần nhớ nhà, tôi lại nhớ mùi bún bò. Ở thành phố, người ta nấu bún bò với giò heo, với thịt bò, nước dùng đậm đà, đầy đủ gia vị. Nhưng với tôi, tô bún bò ngon nhất vẫn là tô má nấu.
Ngày xưa, má đâu có đủ điều kiện mua bò thăn hay giò heo. Má chỉ nấu với vài miếng thịt vụn, thả thêm ít huyết, và một muỗng mắm ruốc Huế. Ấy thế mà thơm lừng cả xóm.
Bí quyết của má nằm ở chỗ: “Mắm ruốc phải khử cho khéo.”
Má bảo, muốn bún bò ngon, phải phi sả ớt cho thật vàng, rồi mới cho mắm ruốc pha loãng vào, nấu đến khi dậy mùi thì mới đổ vô nồi nước lèo. Cái hương ấy không lẫn đi đâu được — vừa mằn mặn, vừa béo ngậy, cay cay, ngọt hậu.
Tôi còn nhớ, có lần bạn ở Sài Gòn về chơi, nghe mùi mắm thì nói:
“Trời ơi, sao hôi dữ vậy!”
Má cười:
“Hôi chi mà hôi, mắm ruốc nấu bún bò chớ bộ! Ăn thử đi rồi biết liền.”
Bạn tôi ăn xong, gật đầu lia lịa:
“Ờ ha, ngon thiệt nghen, cái mùi này riết ghiền luôn!”
Thì đó, hương vị quê hương có sức mạnh kỳ lạ vậy đó. Nó làm người lạ hóa thân quen, làm người đi xa phải quay đầu nhớ lại.
4. Mì Quảng – Món ăn của nắng gió và tình người
Nếu ai từng sống ở miền Trung, chắc hẳn sẽ hiểu — Mì Quảng không chỉ là món ăn, mà là linh hồn của vùng đất đầy nắng gió này.
Mì Quảng của má tôi đơn giản lắm. Không tôm thịt đầy tô như trong quán đâu. Má thường nấu bằng thịt heo ba chỉ, đôi khi thêm ít trứng cút, chan nước lèo sệt sệt có mùi thơm của mắm nêm, ăn kèm rau sống hái sau vườn.
Buổi sáng, khi mặt trời vừa ló lên, má bưng tô mì Quảng còn nghi ngút khói ra hiên, gọi:
“Dậy ăn đi con, ăn cho nóng, rồi còn ra đồng phụ cha.”
Tôi cầm đũa, hít hà mùi thơm, nghe tiếng chim ríu rít ngoài hàng tre, thấy lòng yên bình lạ.
Cái vị mắm nêm trong tô mì Quảng ấy — cay nồng, mặn mà, thấm tận đầu lưỡi — giống như người miền Trung: mộc mạc, thẳng thắn mà đậm tình.
5. Mắm – Linh hồn của bữa cơm quê
Nói đến quê tôi mà không nhắc đến mắm thì coi như chưa nói gì cả.
Mắm trong bữa cơm quê không chỉ là gia vị, mà là cả một câu chuyện dài.
Có người bảo, mắm là thứ “nghèo mà quý”. Tôi thấy đúng lắm. Mắm là ký ức, là hơi thở, là niềm an ủi trong những ngày gian khó.
Hồi nhỏ, tôi thường thấy má ngồi trộn mắm xào sả ớt. Cái hũ mắm ruốc được lấy ra, đổ vào chảo dầu đang sôi, thêm sả băm nhuyễn, ớt đỏ tươi, đảo đều tay cho đến khi mắm dậy mùi thơm lừng. Mắm được cho vào hũ, để nguội, rồi má cất lên kệ. Cứ vài ngày lại lấy ra, quẹt một muỗng ăn với cơm nguội, ngon không tả nổi.
Má hay nói:
“Mắm ruốc ngon là mắm phải lên hương, con ơi. Thơm mà không gắt, mặn mà vẫn hậu ngọt.”
Tôi nghe, chỉ gật đầu, chứ đâu hiểu hết. Mãi đến khi đi xa, ăn đủ thứ sơn hào hải vị, tôi mới thấy lời má nói đúng. Cái ngon thật sự không nằm ở nguyên liệu, mà ở tình người nấu ra nó.
6. Những bữa cơm chan đầy yêu thương
Nhớ có lần, nhà hết đồ ăn, má chỉ còn hũ mắm ruốc trong tủ. Má lấy ra, kho lại với sả, ớt, rồi bưng lên bàn. Cơm nóng, mắm kho, thêm dĩa rau luộc — vậy mà cả nhà ăn ngon lành. Ba tôi vừa ăn vừa cười:
“Có mắm là có cơm, khỏi lo đói.”
Tôi nhìn ba má, thấy nụ cười của họ còn ấm hơn cả mâm cơm.
Bữa cơm quê không có gì sang trọng, nhưng lại chan chứa tình thương.
Cơm trắng, rau luộc, chén nước mắm tỏi ớt, thêm chút mắm nêm kho — vậy là đủ để gắn kết cả gia đình.
Có những ngày mưa dài, gió lùa qua mái tranh, má lại bày ra nồi mắm kho lớn, bỏ thêm cá, thịt, cà tím, đậu bắp. Mùi thơm lan ra cả xóm, nghe thôi đã thấy ấm lòng.
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen,” má nói, tay múc cho tôi miếng mắm chan cơm.
Tôi gật đầu, vừa ăn vừa nuốt nước mắt. Không biết là cay ớt hay cay lòng nữa.
7. Đi xa rồi mới thấm nỗi nhớ quê
Giờ tôi ở xa quê, sống giữa phố thị ồn ào, đồ ăn đủ loại, nhà hàng sang trọng, hương vị tinh tế. Nhưng có những tối đi làm về muộn, lòng lại chợt thèm một bữa cơm mắm ruốc giản đơn.
Không phải vì ngon, mà vì nhớ.
Nhớ tiếng má lục đục trong bếp, nhớ khói bay lên từ bếp củi, nhớ tiếng mưa gõ lộp bộp trên mái tôn.
Có lần, tôi thử tự làm mắm xào sả ớt như má. Nhưng nấu mãi cũng không ra đúng vị. Có lẽ vì thiếu đôi tay của má, thiếu tiếng cười của ba, thiếu cái gian bếp nhỏ đầy ắp ký ức.
Người ta nói, đi xa mới biết quê nhà quý.
Còn tôi thì thấy, chỉ cần ngửi thấy mùi mắm ruốc đâu đó giữa chợ Sài Gòn, tim đã run lên như vừa gặp lại người thân.
8. Mắm – không chỉ là món ăn, mà là ký ức
Mắm gắn với tuổi thơ tôi như một phần không thể tách rời. Nó hiện diện trong từng khoảnh khắc — từ bữa cơm gia đình, mâm cỗ ngày Tết, đến cả những bữa nghèo khó.
Có lần, tôi hỏi má:
“Sao má không chán mắm hả má?”
Má cười hiền:
“Chán chi con, mắm nuôi lớn má, nuôi luôn cả tụi bây. Mắm là tình quê đó.”
Giờ má đã già, tóc bạc nhiều, nhưng mỗi khi tôi về, má vẫn lục đục làm sẵn hũ mắm ruốc mới.
“Con đem vô thành phố, để ăn cho đỡ nhớ nhà,” má nói.
Tôi ôm hũ mắm vào lòng, thấy như ôm cả quê hương.
9. Hành trình mắm đi cùng người miền Trung
Từ Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam đến Đà Nẵng, đâu đâu cũng thấy mắm. Mỗi vùng, mỗi nhà lại có một kiểu làm riêng, một hương vị riêng.
Mắm ruốc Huế đậm, mắm nêm Quảng cay, nước mắm Phan Thiết dịu ngọt.
Nhưng dù khác nhau, tất cả đều mang chung một linh hồn — cái đậm đà của biển, cái chịu thương chịu khó của con người miền Trung.
Tôi từng hỏi má, sao người ta không bỏ mắm mà ăn đồ “hiện đại” hơn?
Má cười:
“Thì ai không thích món ngon chớ. Nhưng mắm là cái gốc, bỏ sao được con. Cái mùi mắm là mùi của ký ức, bỏ là mất gốc liền.”
10. Một lời nhắn gửi – cho những ai từng thương vị mắm quê
Giờ đây, mỗi lần mở hũ mắm ruốc, nghe mùi thơm nồng lan ra, tôi lại thấy như đang trở về nhà. Thấy má ngồi bên bếp, ba cười hiền, thấy tuổi thơ ùa về trong từng giọt nước mắm rơi xuống chén cơm trắng.
Mắm không chỉ là món ăn. Nó là cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, giữa người đi xa và người còn ở lại.
Nếu có dịp, bạn hãy thử ngồi lại bên bữa cơm quê, chan chén mắm ruốc, gắp miếng rau luộc, nghe tiếng gió lùa qua hiên. Biết đâu, bạn cũng sẽ tìm thấy một phần ký ức đã ngủ yên lâu lắm trong lòng mình.
11. Lời kết – Hương vị quê trong từng giọt mắm
Tôi viết những dòng này trong một buổi chiều mưa ở Sài Gòn. Ngoài trời, nước rơi lộp bộp trên mái, còn trong lòng tôi, ký ức về những bữa cơm mắm quê lại ùa về rộn ràng như tiếng sóng biển quê nhà.
Ai đi xa mà chẳng nhớ mùi mắm, nhớ cơm quê, nhớ má.
Có khi chỉ cần một muỗng mắm ruốc, một miếng cá kho, là đủ để ta thấy mình được trở về.
Nếu bạn cũng từng lớn lên giữa mùi mắm, chắc bạn hiểu cảm giác ấy — cái cảm giác vừa thương, vừa nhớ, vừa biết ơn vô cùng.
Và nếu một ngày nào đó, giữa bộn bề cuộc sống, bạn chợt thèm lại hương vị mắm quê xưa, thì...
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét