GỎI CÁ TRÍCH & NƯỚC MẮM NHĨ – CẶP BÀI TRÙNG CỦA LÀNG BIỂN
Mỗi lần ai hỏi “quê ở đâu?”, tôi hay cười cười: “Ở ngay chỗ biển với mắm gặp nhau đó.” Nói vậy cho vui, chớ thật ra quê tôi là một làng nhỏ ven biển miền Trung, chỗ mà chỉ cần dậy sớm, mở cửa ra là nghe tiếng sóng vỗ bờ từng chập như nhịp thở quen thuộc của đất mẹ. Ở đó, những bữa cơm quê chan đầy mùi nắng gió, mùi cá phơi, mùi rơm cháy nhẹ lẫn trong mùi mắm… mà ngẫm lại, thấy cả tuổi thơ mình nằm gọn trong một cái chén cơm trắng dẻo, miếng cá trích gỏi chấm nước mắm nhĩ và tiếng má nói: “Ăn lẹ, nguội cơm kìa con!”
Cái bữa cơm quê, mắm là linh hồn
Tôi lớn lên cùng mùi mắm. Không đùa đâu. Ở quê tôi, mắm hiện diện như một phần không thể thiếu trong gian bếp, từ cái lu đất sau hè cho tới hương thơm lừng trong từng nồi cơm chiều. Có những ngày biển động, ghe thuyền nằm bờ, cá hiếm, thịt thì xa xỉ — má chỉ cần đem hũ mắm ruốc ra, xào sả ớt, chan vào tô cơm là lũ con ngồi im phăng phắc. Không cần thịt thà, cũng chẳng cần cầu kỳ. Một chút mắm, một chút tình, là đủ no lòng.
Má tôi hay nói:
“Mắm ruốc này là má làm hồi Tết đó nghen, ăn đi, thơm dữ lắm.”
Thật tình, tôi không nhớ rõ mùi vị của từng món thịt má từng nấu, nhưng cái vị mắm ruốc xào tỏi ớt, thơm đến độ hàng xóm qua cũng phải hỏi “Bên ni làm gì mà thơm rứa?” thì in sâu trong trí nhớ tôi. Mỗi lần ngửi lại cái mùi ấy, tự dưng thấy lòng mình rưng rưng, như ai khều nhẹ một góc ký ức.
Bữa gỏi cá trích chiều hè, và bát nước mắm nhĩ không quên
Nhà tôi có một truyền thống lạ đời: hễ nhà có cá trích tươi là má tôi phải làm gỏi. Không có ngoại lệ. Má hay nói:
“Cá trích mà không gỏi là uổng cả đời biển đó con.”
Cá trích được làm sạch, bỏ xương, rồi trộn nhẹ tay với khế chua xắt mỏng, chuối chát, rau thơm đủ loại — từ rau răm, húng lủi tới ngò gai. Nhưng cái linh hồn của món gỏi, luôn là bát nước mắm nhĩ nguyên chất. Má không bao giờ cho nước vào. Pha mắm với tỏi băm, vài lát ớt hiểm xắt mỏng, chút đường và nước cốt chanh. Mà không hiểu sao, bát mắm pha tay má, lúc nào cũng vừa miệng. Dầm miếng gỏi cá vào, cuốn trong lá cải, chấm một cái… vị mắm mặn mà, chua cay, hoà tan cả cái nắng gắt chiều hè và mùi muối biển lẫn trong tóc.
“Con nhớ lần đó hôn? Cả nhà ăn hết sạch mâm gỏi, còn mắm mà hết cá luôn đó.”
Tôi nhớ. Nhớ rõ là đằng khác. Nhớ từng lần má ngồi quạt tay cho lũ nhỏ ăn, còn ba thì xắn tay vắt nước cốt chanh. Cả nhà xúm xít bên nhau, miệng cười, mắt rạng rỡ — chỉ vì một bữa gỏi đơn sơ, mà hạnh phúc như vừa trúng số.
Mắm xào sả ớt – món ăn của những ngày nghèo mà vui
Cũng không thể quên món mắm nêm và mắm xào sả ớt. Trời ơi, thơm đến nao lòng. Có hôm mưa tầm tã, cá không có, má bắt chảo lên bếp củi, phi sả ớt thơm lừng, rồi đổ vô hũ mắm xào sẵn. Khói bay nghi ngút, cay xè mắt, mà thơm tới mức lũ con nhao nhao chạy vô. Má múc ra dĩa nhỏ, chan lên bún, thêm ít rau vườn… cả nhà im phăng phắc, ăn không kịp nói.
Ba hay chọc:
“Mắm này cay như lời má, mà tụi nhỏ mê tít!”
Vậy mà đúng. Mắm quê tôi không cần hoành tráng, không cần “nhãn mác”, chỉ cần đúng tay người làm, đúng cái tình của người quê là đủ đậm đà. Mắm đâu chỉ là món ăn – nó là ký ức, là niềm tin, là cả sự khéo léo của má, sự chịu thương của người đàn bà quê quanh năm tất tả vì chồng con.
Mắm kho – bữa cơm chan mồ hôi và nước mắt
Mắm kho, với tôi, là món ăn của những năm tháng khó khăn. Lúc ba bệnh, nhà hết tiền, má vẫn giữ được cái nồi mắm kho nóng sực mỗi chiều. Mắm cá lóc kho chung với thịt ba rọi, cà tím, ớt hiểm, ăn với cơm trắng và rau luộc. Một miếng thôi là mồ hôi túa ra trán, cay, mặn, nhưng ấm lòng. Má chỉ nói gọn lỏn:
“Bữa ni cực, bữa sau sẽ khoẻ. Cứ ăn no đã nghen.”
Vậy đó, một đời má tôi gắn với mắm – mà cũng gắn với sự tần tảo, chắt chiu, vun vén từng chén cơm, từng món ăn. Nhờ vậy mà nhà tôi vượt qua bao mùa giông bão. Mắm đã nuôi tôi lớn, không chỉ bằng chất, mà bằng tình.
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn”
Lần gần đây tôi về quê, mang theo thằng con trai tám tuổi. Má dọn cơm, có món mắm ruốc xào thịt ba rọi. Tưởng tụi nhỏ không ăn được, ai dè thằng nhỏ gắp lia lịa, còn kêu:
“Ngoại ơi, cho con thêm chén nữa!”
Má cười khì:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
Tôi ngồi đó, nhìn cảnh tượng ấy mà rưng rưng. Giữa thời đại mà người ta chạy theo món Tây, món Nhật, món Hàn… thì mắm quê má tôi vẫn còn nguyên giá trị. Không chỉ là thức ăn, mà là sợi dây nối giữa thế hệ tôi và con tôi. Là cái gốc. Là nơi để về.
Lời dặn, lời thương… và chút mắm mang theo
Ngày trở lại thành phố, má dúi vào tay tôi hũ mắm ruốc, chai nước mắm nhĩ, hũ mắm nêm, và thêm mấy gói mắm xào sả ớt làm sẵn. Má nói:
“Mắm ni má làm kỹ lắm. Có bữa cơm buồn buồn, đem ra ăn với cơm nguội cũng ngon. Nhớ quê thì mở ra, ăn miếng, nhớ má nghen.”
Tôi mang theo tất cả – không chỉ là mắm, mà là một phần ký ức, là quê hương gói gọn trong hương vị. Mỗi lần mở nắp mắm ra, nghe mùi thơm nồng nàn lan khắp bếp, tôi như nghe thấy tiếng má, nghe thấy tiếng gió biển quê nhà thổi qua vách đất…
Ai xa quê, ai lớn lên cùng mùi mắm, chắc sẽ hiểu được cái cảm giác đó. Cái cảm giác mà chỉ cần nghe mùi là nhớ một trời tuổi thơ, nhớ bữa cơm chiều, nhớ giọng người thân… Mắm – tưởng chừng chỉ là món ăn, nhưng với người quê, đó là cả một đời gắn bó, yêu thương và chắt chiu.
“Mắm làm ở quê, gửi từ quê, chắt từ tình má, tình biển – nên mặn mà như chính lòng người.”
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở: huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng.
Nhận xét
Đăng nhận xét