Hương Cũ Trong Tỉnh Mới – Đặc Sản Bình Thuận Gợi Nhớ Quê Nhà
Mỗi lần có ai hỏi tôi, quê mình có gì ngon, tôi hay cười rồi gãi đầu, lục lọi trí nhớ một hồi mới thốt ra được mấy câu: “Ờ… thì biển, thì mắm…”. Nghe vậy ai cũng cười, chắc nghĩ đơn giản vậy thôi sao mà nhớ? Nhưng mà thiệt, thử hỏi một đứa con xa quê mấy chục năm rồi, cứ mỗi lần bưng chén cơm lên, hít được mùi mắm ruốc mắm nêm bay thoảng ra, là cả tuổi thơ tự dưng hiện về như cuộn phim cũ.
Nhà tôi ở Bình Thuận. Cái vùng đất nắng gió chẳng hiền lành nhưng cũng nuôi con người ta lớn bằng đủ thứ mặn mòi. Từ biển về, cá tôm đầy khoang. Từ bếp má, những hũ mắm ủ chín cứ thơm lừng quanh năm. Mắm của má làm chẳng có tên hàng hiệu chi, chỉ có mấy cái hũ sành, vài chiếc rổ đậy lá chuối, nhưng mà chao ôi, có lẽ đó là báu vật của cả cái bếp đất.
Bữa cơm quê – dọn ra ký ức
Hồi còn nhỏ, tôi mê nhất là bữa cơm chiều. Trời chạng vạng, gió biển hắt vô hông nhà mát rượi, má đã ngồi bệt dưới bếp, bưng rổ cá ra rửa, miệng còn kêu tôi: “Ra lấy hũ mắm ruốc vô coi con.” Tôi cầm cái hũ nhỏ xíu, đậy kín mít, nghe mùi mắm đã thấm vô lòng tay.
Mắm ruốc quê tôi không đỏ au như ngoài Huế, nó sền sệt, mặn mà, gắt mà ngọt hậu, thơm lừng mùi con ruốc tươi trộn với tỏi ớt giã nhuyễn. Má hay trộn mắm ruốc với sả ớt, thêm miếng tóp mỡ. Rồi bắc cái chảo nhôm cũ lên bếp củi, đảo cho đến khi nó dậy lên mùi thơm muốn chảy nước miếng.
Có bữa má làm món mắm kho. Từ con cá lóc đồng, má đánh vảy, chẻ lưng, rồi bỏ vô nồi đất kho với nước mắm nhĩ, thêm nắm khóm bằm. Cái nồi đất sôi lục bục, nước sệt lại, hương mắm quện với vị ngọt trái khóm, mỡ cá óng ánh, nhìn mà bụng sôi réo.
Mà có ai nghĩ mắm lại nuôi lớn bao nhiêu thế hệ đâu. Như tôi, nhớ lại thấy biết ơn ghê. Cơm trắng, dầm chén nước mắm tỏi ớt là đủ sạch sành sanh nồi cơm. Thêm miếng mắm xào sả ớt, miếng rau luộc, chấm đũa vô dĩa mắm nêm, là no cả tối, no cả ký ức.
Chuyện mắm là chuyện nhà
Có lần tôi hỏi má:
– Má, sao hồi đó khổ vậy mà còn kỳ công làm mắm chi cho cực?
Má tôi cười hề hề:
– Không có mắm thì bữa cơm làm sao tròn vị. Biển cho con cá, ruộng cho con tôm, mình mặn mòi chút mới bền bỉ được. Mắm là tình quê đó con.
Ờ, tình quê đó con… Tôi cứ nhớ hoài câu đó. Nhớ như nhớ bữa cơm tối mấy năm trước, lúc tôi dắt vợ con về thăm nhà. Con trai tôi ngồi húp chén canh rau tập tàng, bốc miếng cá kho mắm, chép miệng:
– Ba ơi, sao cá kho gì mà mặn mặn, ngọt ngọt, thơm ghê vậy?
Tôi cười:
– Đó là mắm kho, con ăn thử đi rồi lớn lên thèm hoài cho coi.
Tới giờ, tụi nhỏ đi học xa, tôi cũng hay gửi hũ mắm ruốc, chai nước mắm quê cho tụi nó. Có đứa lúc đầu chê nồng, về sau đâm ra ghiền. Nhất là thằng Út, nó cứ hay gọi video về:
– Ba ơi, má còn hũ mắm ruốc nào không? Con đem vô ký túc xá, tụi bạn nó hít mùi mà đòi ăn ké hoài.
Má nghe vậy lại cười, vừa cười vừa lấy cái hũ sành cũ ra, trộn thêm mẻ mới. Có vậy mới biết, món mắm không chỉ là thức ăn, mà là sợi dây nối mấy thế hệ với nhau. Mùi mắm len vô kẽ áo, kẽ tóc, quện vô tiếng cười trong căn bếp cũ, để rồi có đi xa tới đâu cũng chỉ cần nghe mùi là thấy quê nhà ùa về.
Ký ức cũ, vị mắm mới
Giờ thì Bình Thuận đã đổi thay nhiều. Đường sá mở ra thênh thang, ghe tàu cập bến, cá tôm tươi rói. Những người con quê vẫn giữ nghề làm mắm, nhưng đã biết trân trọng hơn, đóng chai đóng hũ sạch sẽ, gửi đi khắp nơi. Mấy món mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm nhĩ… thành đặc sản được thương, được quý. Vậy mà có người lại hỏi tôi:
– Mắm giờ mua dễ vậy rồi, còn nhớ nhung chi cái hũ mắm xưa?
Tôi nói:
– Không phải nhớ mắm không đâu, tôi nhớ cả bàn tay má lấm lem muối, nhớ cái bếp đất, nhớ bữa cơm chiều bưng mắm ra dọn, rồi cha gắp cho tôi miếng cá, biểu “Ăn đi con, có mắm mới ngon.”
Hồi nhỏ, tôi đâu có biết ơn những bữa cơm đạm bạc đó. Thấy cơm mắm hoài cũng phát ngán, thèm phở, thèm bún thịt nướng như người ta. Lớn lên rồi, lặn lội thành phố, cơm hộp, mì gói, nhà hàng sang chảnh cũng có, mà sao cứ nhớ hoài cái mùi mắm ruốc xào sả ớt thơm phức. Thèm một lần nghe má gọi:
– Xuống bếp đi con, mắm chín rồi đó.
Bữa cơm sum vầy, con cháu quây quần
Tết vừa rồi, tôi về quê lâu hơn mọi năm. Má còn khỏe nhưng tay chân đã yếu, đụng vô hũ mắm thì mắt vẫn sáng rỡ:
– Mấy hũ này má làm hồi tháng Chạp, ủ tới giờ là vừa ăn. Con coi trộn ra cho tụi nhỏ đi, tụi nó thích mắm ruốc xào sả ớt đó.
Cả nhà ngồi quây bên bếp lò, lửa reo lách tách, con nít đứa bẻ bánh tráng, đứa giành miếng tóp mỡ giòn tan. Ông anh tôi vừa bưng nồi mắm kho cá lóc ra bàn, vừa đùa:
– Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn. Tưởng tụi nó chỉ mê gà rán.
Má cười móm mém, múc từng muỗng mắm ra chén nhỏ, đứa nào cũng được chia đều. Tôi nhìn quanh, thấy bữa cơm quê bây giờ vẫn ấm như xưa. Chỉ khác là tụi nhỏ giờ đi học xa, lớn lên biết chọn món ngon, nhưng món mắm của má thì chẳng đứa nào chê. Cái vị mắm cũ, mặn mà, thấm vô câu chuyện gia đình, thấm vô tiếng cười giòn tan, để rồi ai đi xa cũng phải mang theo hũ mắm, chai nước mắm, như mang theo cả hương quê.
Món mắm – thứ tình không cũ
Có lần tôi thử hỏi má:
– Má ơi, sau này tụi con không về thường xuyên được, ai làm mắm cho má?
Má cười, giọng nhỏ mà chắc:
– Mắm thì còn người làm, quê thì còn người giữ. Miễn đừng quên bữa cơm quê là được.
Ừ, bữa cơm quê. Cứ mỗi lần nhìn hũ mắm ruốc, chén nước mắm tỏi ớt, hay dĩa mắm xào sả ớt sặc sỡ đỏ au, tôi lại thấy như mình bé lại. Bé như hồi còn ngồi bên bếp đất, lom khom bẻ cá, chấm mắm mà ăn ngon lành. Đời mặn chát hay ngọt ngào, chỉ cần còn có chén mắm của má, vẫn thấy có quê hương trong bụng.
Để hương cũ theo chân con đi
Giờ má không còn đủ sức làm mắm quanh năm. Tôi, anh chị em tôi hay ghé mấy người làm mắm quen, mua thêm mắm ngon về để má khỏi lo. Có bữa, tụi tôi đặt hàng trên mạng, mắm Bình Thuận giờ cũng “lên sàn” rồi, ai ở đâu cũng có thể hít hà mùi mắm quê.
Mấy đứa nhỏ tôi cũng ráng tập cho tụi nó ăn mắm, không phải để ép khẩu vị mà để tụi nó hiểu, một chút mắm ruốc, một giọt nước mắm nhĩ hay miếng mắm nêm chấm rau luộc, đó là gốc rễ quê mình. Mai này lớn lên, cơm Tây cơm Tàu có đủ, nhưng lỡ thèm một bữa cơm quê thì chỉ cần có hũ mắm bên cạnh, là ấm lòng rồi.
Lời dặn nhẹ như mùi mắm thơm
Tôi hay bảo mấy đứa nhỏ: “Mai mốt ba má già, đừng quên ghé thăm, đừng quên mua mắm ruốc cho ông bà nội nghe chưa.” Tụi nó cười, dạ ran. Má nghe vậy, lại móm mém: “Má để dành hũ mắm Tết cho tụi bây nè, còn thơm lắm nghen…”
Ừ, còn thơm lắm nghen…
Thơm như tình quê, như lời má dặn. Để mỗi khi bưng chén cơm trắng, chấm miếng mắm ruốc, hít nhẹ thôi là cả tuổi thơ bừng dậy. Thơm như nhớ, như thương, như lời ru còn vọng trong đêm gió biển. Để ai đi xa rồi cũng biết quay về, biết chắt chiu giữ chút hương cũ cho tỉnh mới.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét