Nồi Cá Kho Miền Trung – Vị Quê Cứ Nghẹn Ở Cổ Họng
Chẳng hiểu sao, mỗi lần đi xa là cái hình ảnh đầu tiên hiện lên trong đầu tôi lại là gian bếp nhỏ, cái bàn ăn có chân bị lệch phải kê thêm cục gạch, và nồi cá kho thơm lừng nằm giữa mâm cơm chiều.
Tôi sinh ra ở một làng nhỏ miền Trung. Nắng cháy lưng, gió thổi hanh rát, mùa đông thì lạnh buốt mà mùa hè thì chỉ cần chạy bộ từ cổng vào nhà thôi cũng đủ ướt đẫm áo. Ấy vậy mà, trong ký ức tôi, quê mình lúc nào cũng ngọt ngào – như muỗng nước mắm má pha, như miếng mắm ruốc má kho buổi trưa nắng, như tiếng cười của chị Hai khi ăn trúng trái ớt hiểm trong chén mắm nêm cay xé họng…
Nhớ một bữa cơm chiều mưa…
Có một chiều mưa tháng Bảy, tôi còn nhớ rõ. Ngoài trời xối xả, sấm rền ầm ầm, đứa con nít như tôi hồi đó vừa sợ vừa khoái chí. Má tôi thì vẫn ngồi bên bếp, cái bếp củi hun khói bay khắp nhà. Bữa đó má kho cá nục, nhưng đặc biệt ở chỗ má cho vô nồi một muỗng đầy mắm ruốc Hương Trung. Cái mùi vừa mặn, vừa nồng, vừa thơm kỳ lạ ấy, tôi nhớ mãi đến tận bây giờ.
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen,” má nói mà tay vẫn đảo nhẹ nồi cá.
Mưa vẫn rơi, tôi thì cứ ngồi bệt dưới nền nhà, tay vân vê cái muỗng nhựa, chỉ mong cá kho mau chín để được chan vô cơm nguội mà ăn.
Hồi đó làm gì có nhiều món như bây giờ. Cơm trắng, rau lang luộc, chén nước mắm có mấy lát ớt đỏ chói, thêm miếng cá kho là thấy đủ đầy rồi. Chén cơm đơn sơ mà thấm đẫm tình thương, mùi mắm ruốc như giữ lại cả mùa Tết trong cái nồi đất cũ.
Mắm nêm – món quà của người nghèo mà giàu tình
Trong nhà tôi, má hay làm mắm nêm – cái mắm mà ăn với rau sống, bún luộc, hay thậm chí là cuốn bánh tráng cũng đủ “đánh thức” hết cả ký ức. Mắm nêm má làm không nặng mùi như thiên hạ hay chê, mà thơm dịu, đậm đà, cay cay nhè nhẹ. Pha với thơm băm nhuyễn, đường cát vàng và chút tỏi ớt là ra chén nước chấm bá cháy, ăn là nhớ hoài.
Tôi nhớ lần đầu dắt bạn học ở Sài Gòn về quê, bạn nó ngửi thấy mắm nêm liền bịt mũi, tưởng tôi đùa. Nhưng sau khi má gói cho cái cuốn bún rau với thịt luộc, chấm một miếng – bạn nó tròn mắt: “Ủa cái này ngon dữ ha, sao hông bán trong nhà hàng?”
Má tôi cười hiền: “Ở quê tụi má, mắm là hồn quê đó con. Ngon hay không là tại nhớ.”
Bữa cơm mùa nước lên – có mắm, có yêu thương
Mùa nước lũ về, quê tôi ngập trắng đồng. Đi học phải chèo xuồng, ra chợ phải cuốn quần lên tận gối. Mùa đó, nhà chẳng đi đâu xa được, ăn uống cũng giản tiện. Nhưng lạ lắm, càng đơn sơ càng thấy ngon.
Má hay làm mắm xào sả ớt để ăn dần. Một hũ mắm ruốc xào cay cay, thơm phức, để được cả tuần. Món đó chan cơm trắng, ăn với dưa leo hay rau luộc là bắt cơm dữ lắm.
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn,” má hay nói mỗi lần tôi vét sạch chén mắm, không chừa một muỗng.
Có lần ba tôi đi làm đồng về, người ướt sũng nước, má chỉ cần dọn cơm với hũ mắm xào, thêm dĩa rau lang luộc là ba vừa ăn vừa gật gù: “Mắm má tụi bây làm ngon y chang hồi xưa nội bây hay kho. Giờ ăn nghe trong bụng nó ấm ghê…”
Nước mắm – nước mắt người giữ vị quê
Nước mắm trong nhà tôi không bao giờ thiếu. Từ khi biết cầm muỗng, tôi đã thấy má cẩn thận rót từng chút một vào chén nhỏ, pha với đường, ớt, tỏi… Nước mắm không chỉ là gia vị – mà như linh hồn của bữa cơm. Có nước mắm, món nào cũng thành "món nhà".
Bữa nào nhà hết cá, hết rau, chỉ còn trứng luộc hay đậu hũ chiên, chỉ cần chén nước mắm má pha là đủ làm mâm cơm ấm lòng. Thậm chí lúc nghèo quá, má chỉ xắt khế, chuối chát, rau sống rồi dọn chén mắm nêm, kêu tụi nhỏ cuốn bánh tráng ăn cho đỡ tốn gạo.
Tôi hỏi má: “Sao mình không mua mắm chai ngoài chợ cho tiện?”
Má chỉ lắc đầu: “Mắm Hương Trung này người ta làm kỹ, làm có tâm, không pha. Mắm phải giữ đúng hương thì mới giữ được vị nhà.”
Giờ tôi mới hiểu, nước mắm không chỉ là món chấm – nó là cách má giữ gìn hương vị quê giữa những đổi thay vùn vụt của cuộc đời.
Cái mâm tròn, cái ghế cũ và những tiếng cười quanh nồi mắm
Có khi trong bữa cơm chiều, cả nhà ngồi quanh mâm tròn, nghe má kể chuyện hồi nhỏ. Chuyện má gánh nước mắm ra chợ, chuyện nội nấu mắm kho rồi gói cơm cho má đem ra đồng. Mấy chuyện đó giờ nghe tưởng như trong sách, nhưng từng chút, từng câu chuyện như làm cho mâm cơm thêm đậm đà.
Tôi nhớ như in: nồi mắm kho quẹt má nấu hôm tôi thi rớt cấp ba. Má chẳng nói gì nhiều, chỉ dọn cơm, chan cho tôi muỗng mắm thơm lừng, rồi nói nhỏ: “Ăn đi con, mai ráng học lại, má còn hũ mắm kho nữa.”
Vị mắm hôm ấy mặn – không phải vì muối mà vì nước mắt.
Đi xa, nhớ mắm mà nhớ cả nhà
Tôi rời quê lên thành phố học rồi làm việc, ở nhà trọ chật hẹp, chẳng có bếp, chẳng có ai pha mắm cho ăn. Mỗi lần về quê, má lại gói cho hũ mắm ruốc, chai nước mắm nhĩ, hũ mắm nêm thơm lừng… Dặn đi dặn lại: “Mắm để ngoài, đừng bỏ tủ lạnh, ăn không hết thì chia cho bạn, đừng bỏ uổng nghen con.”
Tôi đem mắm lên, để ngay đầu tủ – như để nhắc mình rằng còn má, còn quê, còn những bữa cơm nghèo mà đậm tình.
Bạn cùng phòng tôi ban đầu còn ngại, sau quen mùi mắm rồi lại xin ăn ké. “Ê bữa nào nấu mắm xào sả ớt đi, tao mua bia.” Vậy đó, cái mắm quê mà hoá ra thành chất kết nối giữa người xa lạ.
Có một vị quê nằm trong lòng bàn tay má
Giờ má đã già, tay run không còn kho mắm nhiều như xưa. Nhưng hễ Tết đến hay có đứa con về, má lại lục đục làm vài hũ. Mỗi lần mở hũ mắm là tôi thấy hiện ra cả gian bếp, thấy bóng má nghiêng nghiêng bên nồi kho, thấy mùi nắng miền Trung, thấy tiếng ba cười, tiếng chị Hai gắp cho tôi miếng cá cuối cùng...
Tôi nghĩ, rồi một ngày, khi má không còn nữa, tôi sẽ học cách làm mắm. Không phải để bán, không phải để khoe – mà để giữ lấy chút quê hương trong tim, trong mâm cơm nhỏ, và trong ký ức của con cháu sau này.
Vài lời gửi người xa quê như tôi...
Nếu bạn đang ở Sài Gòn, Hà Nội hay bất cứ nơi đâu – và bỗng một chiều nhớ nhà, nhớ bữa cơm má nấu, nhớ cái vị mắm ruốc chan cơm, hay mắm kho cay cay ăn với cơm trắng nóng hổi… thì biết sao không?
Cứ gọi về nhà. Hoặc nếu nhà không còn má làm mắm nữa – thì vẫn còn Hương Trung làm mắm thay má giữ vị quê. Mắm không phải để quảng cáo. Mắm là để nhớ, để thương.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở 🌐 huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook 👉 facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
“Có những món ăn không ngon vì nguyên liệu… mà vì nó gợi lại một người.”
Gửi má, gửi quê nhà… và gửi những ai từng lớn lên bên mâm cơm có chén mắm nhỏ.
Nhận xét
Đăng nhận xét