ĂN MỘT LẦN NHỚ MỘT ĐỜI – NHỮNG MÓN ĂN ĐẶC SẢN MIỀN TRUNG ÍT NGƯỜI BIẾT
ĂN MỘT LẦN NHỚ MỘT ĐỜI – NHỮNG MÓN ĂN ĐẶC SẢN MIỀN TRUNG ÍT NGƯỜI BIẾT
"Cái mùi mắm nêm má kho hôm đó, sao tới giờ vẫn còn vương trong trí nhớ... Hồi đó nghèo mà vui thiệt. Cả nhà ăn cơm chan nước mắm thôi cũng thấy ngon gì đâu."
Có bữa tôi nằm mơ thấy mình đang ngồi ăn cơm trong cái chái bếp sau nhà. Bếp lò đỏ lửa, má đang kho mắm ruốc, ba ngồi cắt ớt, mấy đứa nhỏ tranh nhau miếng trứng chiên mắm nêm. Tỉnh dậy, vẫn còn thấy cái mùi mắm vương vất trong không khí. Không biết là mơ hay là lòng mình nhớ quá, hóa ra mùi hương cũng có thể đi theo vào giấc mơ.
Một tuổi thơ mặn mà như giọt nước mắm
Tôi sinh ra ở một xóm nhỏ miền Trung, chỗ có nắng nhiều hơn mưa, có gió nhiều hơn lời ru. Nhà tôi không khá giả gì, nhưng lúc nào cũng có bữa cơm ấm. Không phải vì sơn hào hải vị – mà bởi vì lúc nào cũng có… mắm.
Mắm ở quê tôi nhiều loại lắm: mắm ruốc, mắm nêm, mắm cá cơm, mắm xào sả ớt, mắm kho. Có những hôm trời mưa lâm râm, má chỉ cần dằm trái ớt vô chén nước mắm nguyên chất, kho một nồi cá nục với mắm ruốc, là nguyên cái xóm nghe mùi cũng phải nuốt nước miếng. Cái mùi mắm quê, nó không thơm theo kiểu sang trọng, mà nó đậm đà, mặn mòi, nhớ hoài.
Có lần, tôi hỏi má: “Sao má không nấu món gì lạ lạ?” Má cười:
– “Bộ mắm má làm không đủ ngon hả con? Người ta ăn mắm một lần là nhớ hoài đó nghe.”
Quả đúng. Giờ đây đi khắp nơi, ăn đủ loại đồ ngon vật lạ, mà lòng vẫn cứ đau đáu thèm một bữa cơm quê, có mắm ruốc má kho, có chén nước mắm cay đỏ, có dưa leo xắt mỏng và miếng thịt luộc mềm tan.
Mắm ruốc – mùi quê trong từng hơi thở
Trong tất cả các loại mắm, tôi thương nhất là mắm ruốc. Không hiểu sao, mỗi lần thấy mắm ruốc là lại nhớ đến hình ảnh má ngồi trước cái nia tre, phơi ruốc ngoài sân. Những ngày nắng chang chang, má vừa đảo ruốc vừa cằn nhằn:
– “Trời ơi, ruốc gì mà dính quá trời. Phải đảo cho đều không là hư đó con.”
Ruốc sau khi phơi sẽ được má xào với tỏi, ớt và sả. Cả xóm nghe mùi là biết: “Má con Thảo đang xào mắm ruốc rồi đó nghen.” Khi mắm xào chín, sẫm màu lại, thơm lừng, má múc ra từng hũ nhỏ, để dành ăn dần. Có hôm đi học về trễ, đói meo, tôi múc đại một muỗng mắm ruốc xào, chan cơm nguội, vậy mà ngon dữ thần.
Má hay nói:
– “Mắm ruốc là mắm nhà nghèo, nhưng mà ngon hơn mấy món nhà giàu nhiều chớ!”
Ngon thì ngon vậy, mà giờ tìm được hũ mắm ruốc có vị má làm ngày xưa, khó lắm. Có người còn gọi đó là mùi của ký ức.
Mắm nêm – thứ gia vị "nghiện" của người miền Trung
Nếu ai chưa từng ăn mắm nêm, thì chắc sẽ hơi… “khựng” khi ngửi. Nhưng đã ăn rồi thì dễ “nghiện”. Mắm nêm không hiền lành như mắm ruốc, cũng không tinh tế như nước mắm nhỉ. Nó mạnh mẽ, thẳng thắn – đúng kiểu người miền Trung. Ăn mắm nêm phải ăn với bún, thịt luộc, rau sống, chan đều lên, trộn đều tay rồi xúc từng đũa – trời ơi, nó đã gì đâu.
Ba tôi mỗi lần đi biển về, hay mua sẵn vài chai mắm nêm ở chợ huyện. Nhưng ba kỹ tính, hay càm ràm:
– “Mắm nêm giờ bỏ nhiều phụ gia quá, không còn mùi cũ nữa.”
Rồi ba lại lọ mọ tự ủ mắm. Tôi còn nhớ cái mùi nồng nàn, mặn mà, có chút hăng hăng của tỏi và thơm của dứa chín. Bữa cơm có mắm nêm, là cả nhà cười rôm rả. Thằng em tôi vừa ăn vừa xuýt xoa:
– “Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm nêm mà ghiền luôn.”
Mắm kho – ký ức của những ngày mưa dầm
Mỗi mùa mưa, má tôi hay làm mắm kho – món nghe tên có vẻ đơn giản mà làm thì công phu lắm. Mắm cá cơm hay mắm sặc được nấu nhừ, rồi má bỏ sả, ớt, thịt ba chỉ vô kho liu riu tới khi mắm rã ra, quyện hết vô từng miếng thịt. Má thường nêm thêm tí đường, cho dịu lại, rồi dặn tụi nhỏ:
– “Món này ăn với cơm nóng là hết sảy đó nghen, ăn no rồi mới được đi chơi!”
Có bữa trời mưa gió, nước lên tới ngõ, nhà bị cúp điện. Má kho nồi mắm, ba nhóm lửa than, mấy chị em tôi ngồi xúm xít bên bếp. Trời thì lạnh, bụng thì đói, còn nồi mắm thì nóng hôi hổi, thơm phức. Tới giờ, tôi vẫn tin rằng món ăn ngon nhất không phải vì nguyên liệu, mà vì có tình thương trong đó.
Mắm xào sả ớt – món quà của má gửi từ quê
Sau này lên Sài Gòn học, mỗi lần về quê rồi trở lại thành phố, má đều dúi vô tay tôi mấy hũ mắm xào sả ớt.
– “Cái này má làm hồi Tết, còn thơm lắm nghen. Đem lên ăn dần, nhớ hâm nóng lại chút.”
Tôi để mắm trong ngăn bếp trọ, hôm nào nhớ nhà thì đem ra ăn với cơm nguội, dưa leo. Lần đầu, nhỏ bạn cùng phòng bịt mũi:
– “Trời ơi, mắm gì mà thúi dữ thần!”
Tôi cười:
– “Mắm má tao làm đó. Thúi mà ngon!”
Mắm xào sả ớt má làm cay xé lưỡi, thơm phức, sả băm nhuyễn, ớt đỏ rực, mắm được rim đến keo lại, bỏ vô cơm nóng là hết biết. Mấy đứa bạn sau ăn thử thì đâm ghiền, cứ nhờ tôi “làm mai” má tôi hoài. Má tôi biết, cười tủm tỉm:
– “Đừng lo, bữa nào về má làm thêm cho tụi nó.”
Giọt nước mắm – hồn của bữa cơm Việt
Mỗi lần thấy má cầm chai nước mắm nghiêng nghiêng chan vô tô canh hay chấm vô lát cá chiên, tôi thấy một vẻ gì đó… linh thiêng. Nước mắm với người miền Trung không đơn thuần là gia vị – nó là hồn, là lẽ sống của bữa ăn. Thiếu nước mắm, bữa cơm quê như mất đi tiếng cười.
Tôi nhớ có lần nhà hết nước mắm, má bực mình:
– “Thà hết muối chớ đừng hết mắm!”
Ba tôi hay nói vui:
– “Miền Trung mình, người ta đổ mồ hôi ra muối, rồi chắt nước mắm bằng cả tuổi thanh xuân.”
Có những bữa má tôi ngồi kể: hồi đó nghèo quá, không có tiền mua nước mắm ngoài chợ, phải đi xin nước mắm cốt từ nhà người bà con làm mắm. Vậy mà cũng nên bữa nên bữa. Từng giọt nước mắm, đối với má, là cả một ký ức chắt chiu, yêu thương.
Những bữa cơm quê – nơi ký ức còn nồng
Nay, má tôi đã già. Mỗi lần về quê, tôi vẫn xin má nấu cho một bữa cơm đơn giản: cá nục kho mắm ruốc, rau luộc chấm mắm nêm, dưa muối ăn kèm. Má chậm chạp hơn trước, nhưng vẫn cẩn thận từng chút. Tôi ngồi nhìn má nêm nếm, lại thấy nước mắt cay xè vì... nhớ những năm tháng cũ.
Dành cho những ai đang ở xa quê…
Nếu bạn cũng giống tôi – từng ăn một miếng mắm ruốc, từng chan nước mắm vô tô cơm trắng, từng lớn lên bên mùi mắm kho liu riu trong căn bếp quê – thì chắc sẽ hiểu vì sao tôi cứ mãi nhớ, mãi thương.
Bữa cơm quê xưa đơn giản thôi, nhưng chứa đựng biết bao nhiêu tình thương. Mắm không chỉ là món ăn – mắm là kỷ niệm, là má, là quê nhà, là mùa gió Lào thổi rát mặt, là cái bếp củi tro bay, là nụ cười của ba, là cái dỗi hờn của đứa em…
“Có đi xa mới thấy… chỉ cần một chén mắm ngon, cũng đủ khiến người ta quay về.”
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
hay vô coi ở: huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Viết từ một buổi chiều nhớ quê, bởi một người con đang xa nhà…
Nhận xét
Đăng nhận xét