NỒI NƯỚC MẮM QUÊ – CHẤT QUÝ HƠN VÀNG TRONG NHÀ MẸ

 NỒI NƯỚC MẮM QUÊ – CHẤT QUÝ HƠN VÀNG TRONG NHÀ MẸ

---

Có những mùi hương đi suốt cả đời người — không phải là hương hoa, hương nước hoa đắt tiền, mà là hương mắm thơm nồng từ căn bếp quê. Cái mùi ngai ngái, mặn mòi, đôi khi ám cả vào tóc áo, vào từng thớ gỗ bàn ăn… lại là thứ khiến lòng người xa quê rưng rưng mỗi lần nhớ đến.

Tôi vẫn nhớ như in, những trưa nắng chang chang, má tôi đứng trước hiên nhà, tay khuấy nồi mắm kho nghi ngút khói. Tiếng cá sôi lụp bụp, mùi mắm dậy lên nồng nàn mà thân thuộc. Má cười, vừa quạt vừa nói:
– Mắm kho phải để lửa liu riu nghen con, sôi mạnh quá là khét liền, mất ngon.
Tôi ngồi bên, nghịch đũa tre, hít hà hương mắm lan tỏa khắp xóm, nghe trong bụng mình đói cồn cào.

1. Bữa cơm quê – giản dị mà đầy ắp thương yêu

Ở quê, bữa cơm không có gì sang trọng. Chỉ là dĩa rau luộc chấm mắm, chén mắm nêm dằm ớt, nồi cá kho tộ, đôi khi thêm chén mắm ruốc xào sả ớt cay nồng… Ấy vậy mà cả nhà ăn ngon lành, vừa ăn vừa chuyện trò rôm rả.

Ba tôi lúc nào cũng ngồi đầu bàn, chấm miếng rau với mắm ruốc, rồi khen:
– Ờ, mắm này ngon nghen, đúng kiểu mắm hồi xưa má con làm đó. Giờ mấy đứa nhỏ ở phố chắc không biết mùi này đâu.
Má chỉ cười hiền:
– Còn con biết là được rồi, mai mốt có xa nhà, nhớ mùi mắm má kho nghen.

Tôi hồi nhỏ đâu hiểu hết ý má. Chỉ nghĩ đơn giản mắm là món ăn, là thứ để chấm rau cho đỡ nhạt. Ai ngờ sau này, khi đi xa, mới thấy trong vị mặn ấy là cả một trời thương nhớ.

2. Nồi mắm của má – bí quyết giữ hồn quê

Nhà tôi có cái hũ mắm ruốc bằng sành, má cất kỹ trên chạn bếp. Mỗi lần mở nắp ra, mùi thơm đặc trưng lan khắp nhà. Má nói, mắm ruốc ngon phải ủ đúng nắng, đúng muối, không vội được. Có bữa tôi hỏi:
– Má ơi, sao không mua ngoài chợ cho lẹ?
Má vừa dằm ớt, vừa cười:
– Mua ngoài không biết họ làm sao, má quen tự tay làm rồi. Cái gì cũng có cái tình của nó con à.

Hồi đó, mắm là thứ không thể thiếu trong nhà. Từ mắm nêm, mắm ruốc, nước mắm, tới mắm cá, mắm tôm… Cái nào cũng được má chế biến khéo léo, biến thành món ngon dân dã mà nhớ đời. Có hôm mưa rả rích, cơm nóng vừa chín, má bưng ra dĩa mắm nêm trộn đu đủ, thêm ít tóp mỡ giòn tan, vài lát ớt đỏ au. Cả nhà ngồi quây quần, ăn mà xuýt xoa:
– Trời ơi, mắm nêm gì mà ngon dữ vậy má!

Má chỉ cười, chậm rãi nói:
– Mắm ngon cũng phải có người thương mà ăn, chứ một mình thì mặn lắm.

3. Hương mắm và nỗi nhớ quê

Giờ đây, tôi sống ở thành phố, bữa cơm nhiều khi vội vã. Bát canh nóng hổi được thay bằng hộp cơm văn phòng, nước chấm pha sẵn chứ chẳng còn mùi mắm ruốc xào sả ớt, mắm kho, mắm nêm như thuở nào. Nhưng lạ thay, mỗi khi đi chợ, thấy chai nước mắm, lòng tôi lại khẽ chùng xuống. Cái màu nâu hổ phách ấy gợi nhớ biết bao kỷ niệm.

Có lần, tôi thử nấu mắm ruốc xào sả ớt như má. Đang xào thì hàng xóm gõ cửa:
– Ủa, nhà em nấu gì thơm dữ vậy, mà cũng hơi nồng nghen.
Tôi bật cười:
– Dạ, mắm ruốc đó chị. Mùi này là mùi quê em đó.
Cả hai cùng cười. Tôi chợt nhận ra, hóa ra hương mắm không chỉ là món ăn, mà là dấu ấn riêng của mỗi miền đất, mỗi mái nhà.

4. “Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn”

Tết năm ngoái, tôi về quê. Má vẫn vậy, dáng gầy, tóc bạc thêm vài sợi nhưng nụ cười thì hiền như xưa. Vừa bước vô bếp, tôi nghe mùi mắm ruốc xào sả ớt nức mũi.
– Má, con về rồi nè!
– Ừ, về đúng lúc quá. Má mới làm hũ mắm ruốc xào sả ớt hôm qua đó, còn nóng nghen.

Cả nhà tụ lại, có đứa cháu tôi mới sáu tuổi, ăn thử miếng mắm rồi hít hà:
– Cay cay mà ngon quá bà ơi!
Má cười khúc khích:
– Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.

Câu nói tưởng như đùa ấy làm tôi xúc động. Bởi đâu phải đứa trẻ nào bây giờ còn biết đến mắm, biết đến cái vị mặn mà chan chứa tình quê như vậy.

5. Mắm – linh hồn của bữa cơm Việt

Nói đến món mắm, người ta thường nghĩ tới thứ mùi “khó ngửi”. Nhưng với dân quê, đó là mùi của thương nhớ. Là mùi của mùa gió nồm phơi cá, là tiếng má cười trong căn bếp nhỏ, là hơi ấm từ bếp than hồng.

Có người từng bảo tôi:
– Mắm là thứ hương vị kỳ lạ nhất. Ai chưa quen thì sợ, ai đã quen thì thương.
Tôi gật đầu. Bởi trong cái mặn chát của mắm là cả một trời ký ức, cả mồ hôi, công sức và tình cảm của bao người phụ nữ quê tôi.

Ngày xưa, mỗi khi làm mắm, má thường rủ hàng xóm qua phụ. Mấy bà, mấy cô vừa làm vừa kể chuyện, tiếng cười vang cả xóm. Mắm được ủ trong chum, che lại cẩn thận. Đợi qua vài nắng, mở nắp ra, mùi thơm ngào ngạt lan tỏa, ai đi ngang cũng phải dừng lại hít hà:
– Trời, mắm này chắc ngon dữ!

6. “Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen…”

Cái ngày tôi dọn đi học xa, má dúi vào tay tôi một hũ mắm ruốc nhỏ, bọc kỹ trong giấy báo.
– Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen. Con đem theo, thèm cơm thì lấy ra ăn, chớ có bỏ phí.
Tôi cười, tưởng đâu chỉ là món ăn cho đỡ nhớ nhà. Nhưng giữa những bữa cơm trọ lặng lẽ, mở hũ mắm ra, mùi thơm ấy khiến mắt tôi cay xè. Trong hũ mắm, dường như có cả bóng dáng má, cả mái bếp cũ, cả tiếng gió lao xao qua hàng cau sau nhà.

7. Khi hũ mắm cũ được mở lại

Nhiều năm sau, tôi mới có dịp quay về, mở lại cái hũ mắm sành má vẫn giữ. Mắm cũ rồi, nhưng mùi vẫn nồng. Tôi ngồi thật lâu trước hiên nhà, nghe tiếng gà gáy xa xa, tiếng sóng biển vỗ dập dềnh. Hóa ra, mọi thứ đều có thể phai, chỉ riêng hương mắm quê là không.

Tôi thấy mình nhỏ lại, như thuở nào ngồi chờ cơm, ngửi mùi mắm kho lan khắp xóm. Má đã già, nhưng vẫn giữ thói quen nấu mắm mỗi khi con cái về đông đủ. Má bảo:
– Nhà có tiếng mắm sôi, nghe mới ấm. Không có mắm, coi như mất nửa cái hồn quê rồi.

8. Giọt mắm quê – giọt tình không cạn

Nước mắm quê, mắm ruốc, mắm nêm… không chỉ là món ăn. Đó là “chất quý hơn vàng” mà người quê vẫn giữ gìn bao đời. Không quý vì giá trị vật chất, mà vì trong đó có cả sự kiên nhẫn, khéo léo, và tình thương của người làm.

Mắm đâu chỉ là mùi vị. Nó là ký ức, là nỗi nhớ, là sợi dây nối giữa những người xa quê với căn bếp tuổi thơ. Mỗi lần nếm lại, tôi thấy lòng mình chùng xuống – như được trở về, ngồi ăn bên má, nghe tiếng muỗng chạm chén lách cách, nghe giọng má hỏi khẽ:
– Mắm này vừa miệng hông con?

Tôi chỉ biết gật đầu, miệng cay cay vì ớt, mà lòng lại ấm đến lạ.

---

Lời nhắn gửi cuối cùng

Giờ đây, mỗi lần nấu ăn, tôi vẫn giữ thói quen để sẵn một hũ mắm ruốc trong bếp. Không chỉ để ăn, mà để nhớ. Nhớ má, nhớ bếp, nhớ những bữa cơm tràn đầy tiếng cười. Có hôm, bạn bè ghé qua, ngửi mùi mắm xào, ai cũng nói “mùi này mới đúng là mùi nhà”.

Tôi cười, lòng thấy bình yên đến lạ.
Có lẽ, ai đi xa cũng đều mang theo một “nồi nước mắm quê” trong tim mình – thứ chất quý hơn vàng, không đo bằng tiền, mà đo bằng thương nhớ.

Nếu ai đó giữa phố thị ồn ào chợt nhớ hương vị quê xưa, nhớ mùi mắm ruốc, mắm nêm, mắm kho thơm lừng trong căn bếp cũ, thì cứ ghé tìm chút hương quê ấy nghe.

Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.